بە پێچەوانەی ئەو رەخنە میللی، یان سادانەی كە لە دیاردەی حزبایەتی دەگیرێن لە واقعی كوردستاندا، حزب پێویستییەكی كۆمەڵگەی سیاسی Political society و هێزێكی بنەڕەتیی بەهابەخشینە بەم تایپە لە كۆمەڵگە‌دا.
حزب لە دەرەوەی ئەركی كلاسیكییانەی خۆی، وەك نوێنەرایەتیكردنی كۆمەڵگە، یان چینوتوێژێكی كۆمەڵایەتی، یان ململانێكردن لەپێناوی گەیشتن بە دەسەڵات و بەڕێوەبردنی وڵاتدا، دەتوانێت بەشداربێت لە جێبەجێكردنی ئەركی گەورەتردا، پێیدەكرێت رۆڵی هەبێت لەوەی دەسەڵاتێكی سیاسیی رەوا لەئارادابێت، بەشداربێت لە چەسپاندنی پرەنسیپی پابەندبوون بە دەستوور و یاساكانی رێكخستنی پەیوەندییەكان، پەرە بە بەشداریی سیاسیی هاووڵاتیان بدات، كار بۆ بەدیهێنانی بەرژەوەندیی گشتی و پاراستنی سیستم بكات، هەموو ئەمانەش ئەركی هاوبەشن لەگەڵ هەموو بەشەكانی تری ئەم تایپە لە كۆمەڵگەدا، كە بریتین لە دەوڵەت و دامەزراوەكانی، حكومەت، رێكخراوەكانی كۆمەڵگەی مەدەنی، ماسمیدیاكان، هاووڵاتیان، ئەوانەی بەشداریی سیاسی دەكەن.
رەخنەگرتن لە ئەزموونی حزبایەتی، شتێكی ترە. ئەزموونەكان دەشێت لە هەڵكشان و داشكاندا بن. دیموكراسی وەك سیستمێكی سیاسی، كە بڕیارە گەل رۆڵی گەورەی تێدا هەبێت، هەر خۆی ئەزموونەكانی هەڵوێست  و ئەدای حزبەكان دەپشكنێت و متمانە لە هەندێ حزبی سیاسی دەسەنێتەوە و بۆ هەندێكی تری زیاد دەكات، ئەم هێزی سیاسی دەباتە فەرمانڕەوایی و ئەویتر دەهێنێتە خوارەوە و دەیكاتە‌ بەرهەڵستكار.
بە مانایەكی روونتر، لە دیموكراسیدا، سیستمەكە خۆی ئەگەر كارا بێت، ئەگەر كۆمەڵگەش لانیكەم ئەو بەشەی كە مافی دەنگدانی هەیە، رۆڵی میحوەریی خۆی تێدا بگێڕێت، یان هەڵبژاردنەكان بە پاك و بێگەردی بەڕێوەبچن، ئەوا زۆر قەیرانی ژیانی حزبایەتی چارەسەر دەكات، بەوەش خراپیی ئەزموونەكانی ئەم كایەیە نەك نابێتە زیان، بەڵكو حیراكی سیاسی بەهێزتر دەكات. حزبەكان، لەبەر رۆشنایی بڕی متمانەی بەدەستهاتوو لەلایەن كۆمەڵگەوە، لە مەودای زەمەنیی نێوان هەڵبژاردنێك‌ بۆ یەكێكی تر، بە خاڵەكانی لاوازی و بەهێزیی خۆیاندا دەچنەوە و كێبڕكێی نێوانیان توندتر و بەرهەمدارتر دەكەن، بۆیە رەخنەگرتن لە ئەزموونی حزبایەتی، دوور و نزیك، یەكسان نییە بە رەتكردنەوەی دیاردەی حزبایەتی، یەكەمیان دەرفەتی ئەوەی تێدایە كە رەخنە و ناڕەزاییە كۆمەڵگەییەكان كاریگەری و فشاری خۆیان لەسەر پارتەكان دروست بكەن و ریفۆرمی سیاسی بەدوای خۆیاندا بهێنن، بەتایبەتی كاتێك كە لە هەڵبژاردنەكاندا ئەنجامەكان دڵخوازنابن، هەرچی دووەمیانە ئەوا بە ئاشكرا زیاندانە لە ستراكچەری كۆمەڵگەی سیاسی، خاڵیكردنەوەی ئەم تایپەیە لە كۆمەڵگە لە كۆڵەگەیەكی بنەڕەتی خۆی كە كاریگەریی لەسەر پاراستنی دەوڵەت و كۆمەڵگەش هەیە.
بە دەربڕینێكی تر، هیچ وڵاتێك بەبێ حزبی سیاسی بەڕێوەناچێت، دەنا حوكمی تاكەكەس سەرهەڵدەداتەوە، كە بریتیبوو لە فەرمانڕەوایی پاشاكان و میرەكان و ئیمپراتۆرەكان، كە دەبوایە مرۆڤەكان وەك پەرستن بیانپەرستن!‌. یان حوكمی میراتگریی و پشتاوپشت دەستیپێدەكردەوە، كە دەسەڵاتەكان لەناو یەك خێزاندا نەدەترازا و كێبڕكێی حزبی بوونی نەبوو، یان ئەنجومەنەكانی ئەرستۆكرات و وجاغزادە و سەرۆك خێڵەكان دەهاتنەوە سەر شانۆ، كە زۆرجار بە پاڵپشتیی دەسەڵاتداران، سیستمێكی دەرەبەگایەتیی پڕ چەوساندنەوەیان دەسەپاند، یان فەرمانڕەواییەكی ئایینی لە كایەكەدا دەبوو، كە ئەزموونی سەدەكانی ناوەڕاست (476ز-1492ز) دەریانخست چەند كارەساتبارن!، یان دیكتاتۆرە مۆدێرنەكان راست دەبوونەوە‌ كە دەستیان بەسەر حزب و دەوڵەت و كۆمەڵگەشدا گرتبوو وەك ئەزموونی هیتلەر لە ئەڵمانیا و مۆسۆلۆنی لە ئیتاڵیا و سەدام لە عیراق و چەندین ئەزموونی تری سەدەی بیست و بیستویەك.
لەبەر هەموو ئەو هۆیانە، هەڵەیەكی كوشندەیە دیاردەی حزبایەتی رەتبكەینەوە، كە دیاردەیەكی سیاسیی مۆدێرنە. ئێمە لە ئەزموونی سیاسیی كوردستاندا، ئەوەی زیانی لێداوین؛ دیاردەی حزبایەتی نییە كە رەنگە‌ یەكێك لە ماناكانی ئەوە بێت حزب خراوەتە سەروو كۆمەڵگە و دەوڵەتەوە. حزبایەتی، بەم مانایە، ئەزموونێكی خراپە، بەڵام بەڵگە نییە لەسەر خراپیی دیاردەی حزب. ئێمە بەرگریی لە حزبایەتی ناكەین بەو كۆنسێپتە كوردییەی كە ئەزموونی حزبەكانمان دروستیانكردووە، بەڵكو داكۆكی لە بوونی دیاردەی حزبایەتی دەكەین وەك بەشێك لە ستراكچەری كۆمەڵگەی سیاسی، كە رۆحی دەوڵەت و كۆمەڵگەی مۆدێرن پێكەوە دەپارێزێت.
مەترسیدارترین دیاردە لە ئەزموونی هەرێمی كوردستاندا، بوونی حزب نییە، بەڵكو پاشەكشەی حزبە لەناو كۆمەڵگەی سیاسیماندا و سەرهەڵدانی هەژموونی رابەر و سەركردەكانی حزب و تاقمەكانیانە‌، لەبەرامبەردا ناكارایی و پاشەكشەی دامەزراوە و بیروباوەڕ و بەرنامە و رۆڵی حزبە لە ژیانی سیاسیدا. ئەوەی هەڕەشەیە دیاردەی حزبایەتی نییە، بەڵكو كۆنترۆڵكردنی حزب و پاوانكردنێتی لەلایەن دەستڕۆیشتووەكانی ناویەوە، دۆخێك كە بێگومان پێویستی بە رەخنەلێگرتنە، بەتایبەتی كە حزب لە وەزیفە و رۆڵە بنچینەییەكانی؛ بەتاڵدەكاتەوە و وەلائی سیاسیش وەردەچەرخێنێت بۆ‌ پەیوەندییەكی دواكەوتوو و ترادیشناڵ بۆ جۆرێك لە پەیوەندیی میكانیكیی ئەندامی خێڵ‌؛ بە خودی سەرۆك خێڵەوە، نەك بۆ دامەزراوەیەكی مۆدێرینی وەكو حزب خۆی و ئایدیا و پرەنسیپ و بەرنامەكانی.