قسەکردن و نووسین لەسەر توندڕەویی، بابەتێکی هەستیار و گرنگە و رەنگە مایەی بیروبۆچوونی جیاوازیش بێت، چونکە هەریەکە و بە دید و بۆچوونی خۆی و بەگوێرەی بەرژەوەندییە جیاوازەکانی، سەیری ئەم بابەتە دەکات. لەگەڵ ئەوەشدا بڕوام وایە، بۆ سەلماندنی راستی و خزمەتکردن بە دۆزی کورد، هەرجۆرە هەڵوەستە و بیروبۆچوونێکی جیاواز پێویستن.
هێرشە دڕندانەکەی هێزەکانی سەرۆکی راگوزەری سوریا بۆ سەر رۆژئاڤا و قەتڵوعامی خەڵکی مەدەنی لە ژن و منداڵ و ئەنجامدانی کردەوەی تیرۆریستیی دژ بە هاووڵاتیان و دیلەکانی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە)، هەست و دەروونی هەموو کوردی چوار پارچەی کوردستان بەتایبەتی و بەشی زۆری رای گشتیی میللەتانی دنیای هەژاند و جارێکی دیکە وێنەی کردارە قێزەونەکانی داعش هاتنەوە بەردیدەی خەڵک و برینە قووڵەکانی جەستەی مرۆڤایەتییان کولاندەوە و هەمووانیان تووشی شۆک و دڵەڕاوکێ کرد. 
حاشاهەڵنەگرە لە مێژووی ئیسلامدا، لایەنی توندڕەو هەبوون، بۆ نموونە لە چوار خەلیفەی (راشدین)ی دوای پێغەمبەر، سیانیان بە دەستی توندڕەوەکان شەهیدبوون. ئەمە بێجگە لە شەڕە ناوخۆییەکانی سەردەمی ئەمەویی و عەباسی و عوسمانییەکان کە بە دەیان کاری توندڕەویی و خوێنڕشتن لەو سەردەمانەدا ئەنجامدراون.
سەرەڕای ئەوانە، دینی ئیسلام لە جەوهەردا، دین و رێبازێکی توندڕەونییە، بەڵام لەگەڵ تێکەڵبوونی ئایین بە سیاسەت و هەوڵدان بۆ بەدەستهێنانی دەسەڵاتی سیاسی و پاوانخوازیی، تووشی لادان و نەخۆشییەکانی توندڕەویی بووه.
ئێمە وەک نەتەوەیەکی زۆرینەی هەرەزۆر موسڵمان، لەناو ئەو ژینگە سیاسی و کۆمەڵایەتییەدا ژیاوین، مێژوو پێمان دەڵێ ئەزموونی پێکەوەژیان و لێبووردەییمان، لە ئەزموونی توندوتیژیی دەوڵەمەندترە. سەیری بکەن و ببینن چۆن ژمارەی مزگەوتەکان لە هەرێمی کوردستاندا (5820) مزگەوتە، کە نزیکە لە ژمارەی قوتابخانەکان و زۆر زیاتریشە لە ژمارەی نەخۆشخانە و بنکە تەندروستییەکان. زیارەتکارانی ماڵی خوداش، واتا ئەو کوردانەی بۆ حەج و عەمرە دەچن، دەرخەری پێکەوە گرێدراویی کوردایەتی و ئیمان و موسوڵمانێتیی گەلی ئێمەن. مێژووی کوردستانیش هەمان ئەو بۆچوونەمان بۆ ساغ دەکاتەوە کە پیاوانی ئایینی و مەلا و زانایانی ئایینیی کورد، قۆناغی هەرە رۆشن و پرشنگداری ئەدەب و زمانی کوردی پێکدەهێنن. حوجرەکان تەنیا پەناگەی دینداریی نەبوون، بەڵکو کانگەی بەرهەمهێنانی رۆشنبیری و فەرهەنگیش بوون. بە تەنیشت ئەوەشەوە  شۆڕشەکانی کوردستان لە سەردەمانی رابردوودا بە رابەرایەتی و سەرکردایەتیی پیاوانی ئایینیی بووە، وەک شۆڕشی شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری و شێخ سەعیدی پیران و شێخ عەبدولسەلام بارزانی و شێخ مەحمود و قازی محەمەد و مەلامستەفای بارزان. ئەمە وێڕای دەیان زانای گەورە لە بواری فیقهـ و ئاییندا وەک ئیبن خەلەکان و مەولانا خالید و مەلای گەورەی کۆیە و شێخ مارفی نۆدێ و کاک ئەحمەدی شێخ و شێخ محەمەدی کربچنە و مەلاعەبدولکەریمی مودەڕیس و مستەفا زەڵمی و  شێخانی نەقشبەندیی بیارە و...هتد، کە ئەو زاتانە زۆربەیان خاوەن دیدی زانست و فیقهی ئیسلامی بوون و بەشەکەی تریان خاوەن رێبازی تایبەتی تەسەوف بوون لە جیهانی ئیسلامیدا، هەمووشیان  پێکەوە مایەی شانازییەکی گەورەن بۆ کورد لە دیرۆکی ئیسلام و ناوچەکە و جیهاندا. لێرەدا نابێت ئاماژە بە سەڵاحەدینی ئەیوبی نەدەین کە ئاڵای ئیسلامی بەرزڕاگرت و قودسی رزگارکرد و وێڕای بوونی مشتومڕی نەبڕاوە لەسەر رۆڵی لە بواری نەتەوایەتیدا، بەڵام کوردی بە دنیا ناساند.
ئیمەی کورد بەبێ بەرژەوەندیی و ویستی خۆمان، وڵاتەکەمان بەسەر چوار دەوڵەتی ئیسلامیدا دابەشکراوە، حاڵی حازر و وەکو قەدەری جوگرافیاش لە ناوچەیەکی ئیسلامیدا دەژین، بۆیە راست نییە ئەگەر بە کردەوەی لایەنێکی ئیسلامیی توندڕەو، هەموو موسڵمانانی جیهان بە نەیار و دوژمنی خۆمان بزانین. راستە هەندێ لایەن و کەس بەناوی ئیسلامەوە دژایەتیمان دەکەن، بەڵام ئەمانە سەر بە ئیسلامی راستەقینە و مەراجیعی گەورەی ئیسلامیی وەک ئەزهەر و نەجەف و دنیای ئیسلامی راستەقینە نین. 
ساڵی (1996) بە سەرۆکایەتیی رەوانشاد مام جەلال و ئەندامێتیی هەریەک لە (فوئاد مەعسوم، عەدنان موفتی، مستەفای سەید قادر و مەلا یاسین) لەگەڵ بەندە، وەک وەفدی باڵای یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، سەردانی قاهیرەمان کرد، لەچوارچێوەی بەرنامەکەماندا، سەردانی  ئەزهەری شەریفمان کرد و کۆبوونەوەمان  لەگەڵ (محەمەد سەید طنطاوي) شێخی ئەزهەر کرد. طنطاوي پێیوتین: ئێوەی کورد، دەمێک ساڵە راڕەوێک (رواق)ێکی باش و پڕ بایەختان لە ئەزهەر هەبووە، ئێستا کەس بەلایدا ناچێت، بۆچی ئاوەدانی ناکەنەوە و سوودی لێوەربگرن؟ بە زمانی عەرەبی کۆن (رواق)، بە واتای بەش یان راڕەو (جناح)ی فێربوونی فیقهـ و شەریعەت دێت، بۆ کورد دانراوە. مام جەلال زۆر بە بایەخەوە مەسەلەکەی وەرگرت و داوای هاوکاریی لە (شێخ طنطاوي) كرد بۆ سەرلەنوێ خستنەگەڕی رواقەکە، بەڵام بەداخەوە تائێستا ئەو (رواق)ـە ئاوەداننەکراوەتەوە و نەخراوەتەگەڕ.
لە ساڵەکانی شەستی سەدەی رابردووشدا، سەید موحسین ئەلحەکیم مەرجەعی باڵای شیعە، لە سەردەمی حوکمی عارف، شەڕی دژ بە کوردی حەرامکرد لە عیراقدا. ئەمانە میراتێکی جوان و دەگمەنن، پێویستە پەرەیان پێبدەین. گرنگە خاڵی هاوبەش لەنێوان خۆمان و گەلانی ناوچەکەدا بدۆزینەوە بۆئەوەی لەم قۆناغەشدا پێکەوە و بە لێبووردەیی و بە ئاشتی و پێکەوەژیان قۆناغەکە تێپەڕێنین. چۆن لە جیهانی رۆژئاوا دۆست و پشتیوانی کورد زۆرن کە بەرگریی لە بەها جوانەکانمان دەکەن و دژی کۆمەڵکوژیی کورد دەنگیان بەرزکردووەتەوە، بەهەمان شێوە با داوا لە جیهانی ئیسلامییش بکەین بەرگریی لە کێشە رەواکەمان بکەن و دژی ئەو ستەم و زەبر و زەنگە بووەستنەوە کە دژمان ئەنجام دەدرێت، بەتایبەتی ئەوەی لە سوریا و لە رۆژئاڤا بینیمان، بە راستەخۆ، یان ناڕاستەوخۆ تەنیا ناو و ناوبانگی حکومەتی کاتیی سوریا لەکەدار ناکات، بگرە دەبێتە لەکەیەک بۆ جیهان و جیهانی ئیسلامییش.
لە کۆتاییدا ئێمە وەک کورد گرنگە بزانین کە توندڕەوە ئیسلامییەکان نوێنەرایەتیی ئایینی پیرۆزی ئیسلام ناکەن، هەروەک چۆن توندڕەوەکانی ناو کوردیش نوێنەرایەتی گەلی میانڕەوی کوردستان ناکەن.
لەم رۆژگارەشدا کە گۆڕانکاریی بەپەلە و چاوەڕواننەکراو لە دنیای سیاسەت و پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان روودەدەن، باشترین رێگا بۆ گەیشتن بە ئامانجی گەلەکەمان، پەیڕەوکردنی سیاسەتی ئەقڵانی و ژیرانە و میانڕەوانەیە لە گوفتار و رەفتارماندا، لەبەرئەوەی ئێمە لە سەردەمێکدا دەژین کە دوژمنێک زۆرە و هەزار دۆست کەمە.