پاش ئەوەی زۆرینەی گەڵانی عیراق لەڕاپرسی رۆژی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥دا رەشنووسی دەستوری هەمیشەیی نوێی عیراقیان پەسەند کرد. دەتوانین بڵێین لەمێژووی دەوڵەتی عیراقدا لەدوای دەستوری ساڵی ١٩٢٥، ئەوە دووەم دەستوری هەمیشەییەو هەموو دەستورەکانی دیکەی سەردەمی کۆماری دەستوری کاتی بوون. ئەگەر بەوردی لەبڕگەو ماددەکانی دەستوری هەمیشەیی نوێ بکۆڵینەوە، دەبینین لەم دەستورەدا داننراوە بەبەشێکی زۆری مافەکانی گەلی کوردستاندا، ئەوەش بۆ ئەم قۆناغە بەسەرکەوتنێکی گەورە لەقەڵەم دەدرێت. بۆ ئەوەی رونتر مافەکانی گەکی کوردستان لەو دەستورەدا ببینین، بەپێویستی دەزانم ئەگەر بەشێوەیەکی خێراو راگوزاریش بێت، چاوێک بەدەستورەکانی پێشووی عیراقدا بخشێنین و بزانین لەو دەستورانەدا تا چ رادەیەک دان بەمافەکانی گەلی کوردستاندا نراوە.

ئەمە یەکەم دەستوری هەمیشەیی عیراقە، کە بەقانونی ئەساسی ساڵی ١٩٢٥ ناسراوە. ئەم دەستورە لەسەردەمی پاشایەتی و لەژێر سایەی ئینتدابی بەریتانی لەساڵی ١٩٢٥ بۆ عیراق نووسراوەکە ئەوکاتە هەردوو ویلایەتی بەغداو بەسرەی لەخۆگرتبوو، هێشتا کێشەی ویلایەتی موسڵ یەکلایی نەکرابۆوە. تاروخانی رژێمی پاشایەتی لەساڵی ١٩٢٥ کار بەو دەستورە کراوە.  ئەگەر بەوردی سەیری هەر ١٢٥ ماددەکەی ئەو دەستورە بکەین دەبینین لەدوورو لەنزیک بەهیچ شێوەک ئاماژەی بەناوو مافەکانی گەلی کوردستان نەکردووە.  ئەگەر پاساوی ئەوەش ئەوە بێت ئەو دەستورە لەکاتێکدا نووسراوە کە عیراق تەنها هەردوو ویلایەتی بەغداو بەسرەی لەخۆگرتبوو، هێشتا کێشەی موسڵ یەکلایی نەکرابۆوەو هەرێمی کوردستان نەخرابوە سەر دەوڵەتی عیراق، ئەگەر ئەو پاساوە تائەو کاتە راست بێ، دواتر رەوایەتی نامێنێ، چونکەدوای ئەوە هەرێمی کوردستان خرایە سەر عیراق، کۆمەڵەی گەلان داوایکرد ئیدارەیەکی کوردی لەناوچە کوردنشینەکان دروست بکرێت و زمانی کوردی زمانی رەسمی ئەو ناوچانە بێت و زەمانەتی مافی کەمینەکان بکرێت و کەچی سەرباری ئەو داوایانەی کۆمەڵەی گەلان و دوای ئەوەی دووجار ئەو دەستورە  هەموار کرا، کەچی دوای ئەو هەموارکردنانەش، هیچ مافێکی کورد لەو دەستورەدا جێی نەکرایەوە.

ئەم دەستورە لە ٣٠ ماددە پێکهاتووەو یەکەم دەستوری کاتی سەردەمی کۆمارییە. ئەوەی جێگەی سەرنجە ئەم دەستورە لەماوەی دوو رۆژدا لەلایەن (حسێن جەمیل) یاساناسی عەرەبەوە دانراوە. ئەوەی لەم دەستورەدا بەخاڵی ئیجابی بۆ کورد لەقەڵەم دەدرێت ئەوەیە کەدانی بەوەدا ناوە کە کوردو عەرەب لە وڵاتی عێراقدا شەریکن، ئەمەش ئاماژەیەکە بۆ ئەوەی کە نەتەوەی کورد نەتەوەیەکی ئەساسییە لەعیراقدا وەک کەمینە سەیری نەکراو. سەرباری ئەو خاڵە ئیجابییە، خاڵێکی دیکەی سلبی ئەو دەستورە بایەخی ئەو خاڵە ئیجابییەی کەم کردۆتەوە کە دەڵێت عیراق بەشێکە لەنەتەوەیی عەرەب، ئەم خاڵە گەلی کوردو گەلانی تر وەک عەرەب سەیر دەکات و بەبەشیک لەنەتەوەی عەرەب لەقەڵەمیان دەدات، ئەمەش زوڵمێکی گەورەیە لە کورد و نەتەوەکانی ترو چونکە ئەو نەتەوانە نەتەوەی سەربەخۆی سەر بەهیچ نەتەوەیەکی تر نین ئەوە بێجگەلەوەی کە کورد خاوەن خاکی لەمێژینەی خۆیەتی.

ئەم دوو دەستورە هەردووکیان لەماوەی هەفتەیەکدا نووسراون، هەردوو دەستورەکە بەشێوەیەکی تەمومژاوی باسی کوردییان کردووەو پاشەکشەیان لەدەستووری ساڵی ١٩٥٨ کردووە، ئەوە بێجگەلەوەی جەختیان کردۆتەوە کە گەلی عیراق بەشێکە لەنەتەوەی عەرەب.

ئەم دەستورە لەگەڵ هاتنە سەرحوکمی بەعسدا دانراوە، ئەم دەستورەش بەهەمان تێڕوانینی نارۆشنی هەردوو دەستوری ساڵی ١٩٦٤ سەیری مەسەلەکەی کوردی کردووەو فیکری شۆڤێنی عەرەبی قوڵتر کردۆتەوەوو عیراقی بە دەوڵەتێکی عەرەبی لەقەڵەم داوە، تەنها زمانی عەرەبیشی بەزمانی رەسمی ناسیوە.

١-عیراق لەهەردوو نەتەوەی کورد و عەرەب پێک دێت.

سەرباری ئەو خاڵي ئیجابیانەی لەدەستوری ساڵی ١٩٧٠دا هاتووە، کەچی لەسایەی ئەو دەستورەدا رژێمی بەغدا سیاسەتە دزێوەکانی تەعریب و تەهجیرو و تەرحیل و تەبعیس و توانەوە لەدژی گەلی کوردستان پەیرەو کردووەو کارگەیشتۆتە ئەوەی کە ئەم گەلە ئەنفال بکات و چەکی قەدەغەکراوی کیمیاوی لەدژی بەکار بهێنێت. ئەمەش ئەو راستیە دەردەخات کە هەرچەندە لەو دەستورەدا باسی هەندێ لەمافەکانی گەلی کورد کراوە، بەڵام لەواقع و جێبەجێکردندا رژێمی دیکتاتۆری بەعس بەپێچەوانەی بنەماکانی دەستورەوە کاری کردووە، ئەمەش ئەو راستیە دەخاتە روو کەعیبرەت بەجێبەجێکردنی برگەو ماددەکانی دەستورە.

ئەم یاسایە بەوە لەدەستورەکانی دیکەی عیراق جیا دەکرێتەوە کە لەلایەن نوێنەرانی زۆربەی پێکهاتەکانی عیراقەوە دانراوە، بۆیەکەمجاریش لەمێژووی دارشتنی دەستورەکانی عیراقدا نوێنەرانی گەلی کوردستان بەشداری کاریگەرییان لەدانان و دارشتنی ئەو یاسایەدا کرد وبەشێکی زۆری مافەکانی گەلی کوردیان لەو یاسایەدا جێگیر کرد. بەشێوەیەکی گشتی دەتوانین بڵێین یاسای بەرێوەبردن لەهەموو دەستورەکانی پێش خۆی باشترو شارستانی ترە، ئەم یاسایە چەندین خاڵی ئیجابی سەبارەت بەمافەکانی گەلی کوردستان لەخۆگرتووە لەوانە:

٣- لەزۆربەی دەستورەکانی پێشوودا، ئاماژە بەوەکراوە کە عیراق دەوڵەتێکی عەرەبییەو بەشێکە لەنەتەوەی عەرەب، بەڵام لەیاسای بەرێوەبردندا نوسراوە عیراق وڵاتێکی فرە نەتەوەیەو لەکوردو عەرەب و تورکمان و کلدۆ ئاشوری پێکهاتووە، هەر لەو یاسایەدا ئاماژە بەوە کراوە کە تەنها گەلی عەرەبی عیراق بەشێکە لەنەتەوەی عەرەب، ئەمەش بەوەرچەرخانێکی گرنگ دادەنرێت، چونکە دان بەوەدا دەنرێت کە تەنها گەلی عەرەبی عیراق بەشێکە لەنەتەوەی عەرەب، گەلی کورد و گەلەکانی دیکەش بەشێکن لەنەتەوەکانی خۆیان.

٤- خاڵێکی دیکەی ئیجابی کەلەیاسای بەڕێوەبردندا باسی لێوە کراوە ئەوەیە کە بێجگە لەداننان بەهەردوو گەلی کوردو عەرەبدا، دانیشی بە مافە سیاسی و ئیدارییەکانی گەلانی تورکمان و کلدۆ ئاشوریدا، ئەمەش بۆیەکەمجارە ئاماژە بەناوی ئەو گەلانە بکرێت، لەدەستورەکانی  پێشوودا بەهیچ شێوەیەک ناوی ئەو گەلانە نەهێنراوە.

٥- لەم یاسایەدا زمانی کوردی وەک زمانی عەرەبی بەزمانی رەسمی لەسەرانسەری عیراقدا ناسراوە، ئەمەش پێشکەوتنێکی دیکەیە لەبواری بەرەسمی ناساندنی زمانی کوردیدا، چونکە لەدەستورەکانی پێشوودا لەباشترین حاڵەتدا زمانی کوردییان وەک زمانی رەسمی ناوخۆیی هەرێمی کوردستان ناسیوەو لەسەرانسەری عیراقدا زمانی رەسمی نەبووە. بەرەسمی ناساندنی زمانی کوردی لەسەرانسەری عیراقدا بایەخێکی گەورەی هەیە لەسەر ئاستی دامودازگا رەسمییەکانی عیراق و تانانەت لەدەرەوەی وڵاتیش هەیەو بەو پێیە بەرپرسانی کورد دەتوانن لەکۆڕو کۆبوونەوە نێودەوڵەتیەکاندا زمانی کوردی بەکار بهێنن، لەو چوارچیوەیەدا دەتوانین لێدوانەکانی سەرۆک تاڵەبانی بەزمانی کوردی لەکۆشکی سپی و بارەگای نەتەوەیەکگرتووەکان بەنموونە بهێنینەوە، کەبایەخی گەورەی بەرەسمی ناساندنی زمانی  کوردی داخاتەروو.
٦- یاسای بەرێوەبردن بەرەسمی دانانی ناوە بەحکومەتی هەرێمی کوردستانداو ئەو دانپێنانەش بەحکومەتی هەرێم مانای دانپێدانانە بەهەموو دامودەزگا رەسمییەکانی هەرێمی کوردستان لەئەنجومەنی وەزیران و پەرلەمان و دەسەڵاتی دادوەری. هەرلەو یاسایەدا رێگە بەحکومەتی هەرێم دراوە کەسەرجەم کاروبارە رەسمییەکان بکات، تەنها ئەو کارانە نەبێت کەبەکاروباری دەسەڵاتی سیادی ناسراون و حکومەتی فیدراڵی بەغدا ئەنجامیان دەدات.
٧- لەیاسای بەڕێوەبردندا رێگە بەوە دراوە کە حکومەتی هەرێمی کوردستان سەرپەرشتی هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆو پۆلیس بکات. بەڵام ئەوەی جێگەی سەرنجە هیچ ئاماژەیەکی بەهێزی پێشمەرگەی کوردستان نەکردووە و بەرەسمی ناناسێنراوە.
٨- بەپێی یاسای بەڕێوەبردن، پەرلەمانی کوردستان دەسەڵاتی ئەوەی هەیە کە هەر بڕیار و یاسایەکی پەرلەمانی عیراق هەموار بکات، تەنها ئەو یاسایانە نەبێت کەپەیوەندییان بەمەسەلە سیادییەکانەوە هەیە. سەرباری جێگیرکردنی ئەو مافانە بۆ گەلی کوردستان لەو یاسایەدا، چەند مافێکی تری ماوە کەهێشتا بەدینەهاتوون، ئەویش گەڕانەوەی کەرکوک و ناوچەکانی ترە بۆ ئامێزی هەرێمی کوردستان. هەرچەند کێشەی کەرکوک و ناوچەکانی تر لەمادەی ٥٨ی یاسای بەڕێوەبردندا چارەسەری گونجاوی بۆ دۆزراوەتەوەو  دەبوو ئەو ماددەیە لەکاتی حکومەتی گواستنەوەدا جێبەجێ بکرایە، بەڵام بەداخەوە لەوکاتەدا جێبەجێ نەکراو چەندین گرفت و ئاستەنگی بۆ دروستکرا. دواتر لەماددەی ٥٨ کراوە بەحوکمێکی ئینتقالی و لەدەستوری هەمیشەییدا جێگیر کراوبەو پێیە دەبێت تاکۆتایی ساڵی ٢٠٠٧ ئەو کێشەیە چارەسەر بکرێت.

ئەم دەستورە جیا لەهەموو دەستورەکانی دیکەی عیراق، وەک دەستوری هەر وڵاتێکی دیموکراسی لەدانانیەوە تاپەسەند کردنی هەموو هەنگاوە یاساییەکانی بڕیوە. ئەم دەستورە بێجگە لەوەی لەژێر چاودێری نەتەوەیەکگرتووەکان و کۆمەڵەی نیشتمانی عیراق و لیژنەیەکی تایبەتدا نووسراوەو نوێنەرانی زۆربەی پێکهاتەکانی عیراق بەشدارییان لەدارشتنیدا کردووە. زۆربەی گەلانی عیراقیش لەراپرسییەکی دیموکراسیدا دەنگیان بەو دەستورە داوەو پەسەندییان کردووە. ئەمە بۆ یەکەمجارە لەمێژووی عیراقدا دەستورێک بۆ وڵات بەو شێوازە دیموکراسییە دابنریت، بۆیە دەتوانین ئەم دەستورە بەیەکەم دەستوری هەمیشەیی دیموکراسی و متمانە پێدراوی گەلانی عیراق لەقەڵەم بدەین.

١-لەماددەی یەکی ئەم دەستورەدا جەخت لەوە کراوەتەوە کە سیستمی حکومرانی عیراق کۆماری، پەرلەمانی، دیموکراسی، فیدراڵی دەبێت. بێگومان لەسایەی دەوڵەتێکی لەو جۆرەدا گەلی کوردستان بەخەباتی نوێی سەردەم و دیموکراسی دەتوانێ بەسەرجەم مافەکانی بگات.
٢- لەماددەی سێی ئەم دەستورەدا ئاماژە بەوە کراوە کە عیراق وڵاتێکی فرە نەتەوەو فرە ئایین و ئاینزایە.
ئەمەش بەرەسمی ناسینی سەرجەم پێکهاتەکانی عیراقە کەلەدەستورەکانی پێشووی سەردەمی پاشایەتی و کۆماریدا هیچ ئاماژەیەکی لەو جۆرەی تێدا نییە زۆربەی ئەو دەستورانەی پێشوو عیراق بەوڵاتێکی عەرەبی یاخود بەبەشێک لەنەتەوەی عەرەب لەقەڵەم دەدەن، لەم دەستورە نوێیەدا شتی ئەوتۆی تێدا نییە تەنها ئەوە نەبێت کە عیراق وەک وڵاتێکی ئیسلامی بەبەشێک لەجیهانی ئیسلامی و ئەندامی دامەزرێنەرو کاری کۆمەڵەی دەوڵەتانی عەرەبی لەقەڵەم دەدات و رێز لەمیساقەکەی دەگرێت.
٣- لەماددەی چواری ئەم دەستورەدا زمانی کوردی لەپاڵ زمانی عەرەبیدا بەزمانی رەسمی لەسەرانسەری عیراقدا ناسراوە، ئەمەش بایەخی خۆی لەسەر ئاستی ناوخۆو دەرەوە هەیە وەک پێشتر بەدرێژی باسی ئەو بایەخەمان کرد. ئەوەی جێگەی سەرنجە لەم دەستورەدا زمانی تورکمانی و سریانیش بەدوو زمانی رەسمی ناسراون لەو یەکە ئیدارییانەدا کە چڕی دانیشتوانەکەی پێک دەهێنن.
ئەمەش بۆ یەکەمجارە لەدەستورێکی عیراقدا ئەو دوو زمانە بەرەسمی بناسرێت، ئەگەر زۆرینەی خەڵکی ئەو هەرێم و پارێزگایە بەراپرسی گشتی بڕیاری لەسەر بدەن.
٤- ماددەی شەشی دەستورەکە جەخت لەوە دەکاتەوە کە دەستاو دەستکردنی دەسەڵات ئاشتیانەو بەو رێگە دیموکراسیانە دەبێت کە لەدەستورەکەدا دیاریکراون.ئەمەش زەمانەتێکی  گەورەیە و رێگە لەهەر هێز وکایەنێک دەگرێت کە بیەوێ لەرێی کودەتاو توندوتیژییەوە دەسەڵاتی سیاسی بگرێتە دەست و حوکمی تاکڕەوی و دیکتاتۆری پەیرەو بکات.
٥- بەپێی بڕگەی یەکی ماددەی حەوتی دەستورەکە، ڕێگە بەهیچ قەوارەو رێبازێک نادرێت پەیرەوی سیاسەتی رەگەزپەرستی یاتیرۆریزم یا تەکفیر یا پاکتاوی تایفەگەری بکات، هەر لەو چوارچێوەیەدا رێگە بەبەعسی سەدامی نادرێت لەژێر هەر ناوێکدا کاربکات.
ئەمەش زەمانەتێکی دیکەی دەستورییە کە رێگە بەو هێزو لایەنە دزێوانە نادات جارێکی تر بێنەوە سەر شانۆی سیاسی. بەپێی بڕگەی دووی ماددەی حەوتی دەستور، دەوڵەتی عیراق پابەند دەبێت بەشەڕی تێرۆرو رێگە بەوە نادات کە خاکەکەی ببێتە بارەگا یا رێرەو یا گۆرەپانی چالاکییەکانی تیرۆریستان.
 بەپێی ئەم بڕگەیەی دەستوور، عیراق خۆی پابەند کردووە کەدژایەتی تیرۆر بەهەموو شێوەیەک بکات، ئەوەش پەیامێکی بەهێزە بۆ تیرۆرستان و ئەوانەی پشتگیرییان دەکەن کە بەهیچ جۆرێک لەعیراق جێیان نابێتەوە.
٦- بەپێی بڕگەی یەکی ماددەی نوێ دەستور، ئاسایش بەشێوەیەکی هاوسەنگ لەپێکهاتەکانی گەڵانی عیراق پێک دێت و سوپا لەژێر دەسەڵاتی مەدەنیدا دەبێت و بەرگری لە عیراق دەکات نابێتە ئامرازی سەرکوتکەری گەلانی عیراق و دەست لەکاروباری سیاسی وەرنادات ورۆڵی لە دەستاودەستکردنی دەسەڵاتدا نابێت.
ئەم بڕگەیەی دەستور زەمانەتێکی تر بەژیانی دیموکراسی دەبەخشێت و رێگە لەسوپا دەگرێت وەک سەردەمی دیکتاتۆری گەل سەرکوت بکات و دەست لەکاروباری سیاسی وەربدات.
لەوچوارچێوەیەدا گەلی کوردستان لەهەموو نەتەوەو پێکهاتەکانی دیکە زیاتربەدەستی سوپا زەرە مەند بووە، ئەم بڕگەیەی دەستور رێگە لە دووبارە بوونەوەی ئەو نەهامەتیانە دەگرێت.
٧- یەکێک لەئیجابیاتەکانی دیکەی ئەم دەستورە ئەوەیە کە دەسەڵاتەکانی یاسادانان و جێبەجێکردن و دادوەری لەیەکتری جیاکردۆتەوە، هەر دەسەڵاتە سەربەخۆیی خۆی هەیەو ئەویش زەمینەی ژیانی دیموکراسی دەچەسپێنێ و رێگە لە دیکتاتۆری دەگرێت. 
٨- بەپێی ئەم دەستورە دەسەڵاتی یاسادانان لەدوو ئەنجومەن پێک دێت، ئەوانیش ئەمانەن: ١-ئەنجومەنی نوێنەران: ئەم ئەنجومەنە لەنوێنەرانی سەرجەم گەلانی عیراق پێک دێت و هەر  ١٠٠٠٠٠کەس یەک نوێنەریان لەو ئەنجومەنەدا دەبێت کەلە ٢٧٥ ئەندام پێک دێت.
٢- ئەنجومەنی فیدراڵی: ئەم ئەنجومەنە نوێنەرایەتی هەرێمەکان و ئەو پارێزگایانە دەکات کە لەچوارچێوەی هەرێمێکدا رێک نەخراون.
بوونی ئەنجومەنی فیدراڵی زەمانەتێکە بۆ پاراستنی مافە هەرێمەکان یاخود ئەو پارێزگایانەی کە لەچوارچێوەی هەرێمێکدا رێک نەخراون. چونکە هەموو بەیەکسانی نوێنەریان لەو ئەنجومەنەدا هەیەو گەورەیی و زۆری ژمارەی دانیشتوانی هەرێمەکە یاخود پارێزگاکە کاریگەری ئەوتۆی نییە.
 ئەم ئەنجومەنە بۆ هەرێمی کوردستان بایەخی تایبەتی هەیە، چونکە دەتوانرێت بەرگری لەمافەکانی گەلی کوردستان لەو ئەنجومەنەدا بکرێت.
٩- بەپێی ماددەی (١٢٠)ی دەستور دەستەیەکی گشتی دادەمەزرێت لەنوێنەرانی حکومەتی فیدرالی و هەرێمەکان و پارێزگاکانی رێک نەخراو لەهەرێمدا بۆ زامنکردنی مافی هەرێمەکان و ئەو پارێزگایانەی کە لەچوارچێوەی هەرێمێکدا رێک نەخراون. ئەرکی ئەم دەستەیە ئەوەیە کە هەرێم و پارێزگاکان بەشێوەیەکی دادپەروەرانە لەدامودازگاکانی دەوڵەتی فیدراڵی و نێردە و زەمالاتی خوێندن و وەفدو کۆنگرە هەرێمایەتی و نێودەوڵەتیەکان بەشداری بکەن. دامەزراندنی ئەم دەستەیە گشتییە بەپێی ئەم دەستورە، زەمانەتێکی دەستورییە بۆ ئەوەی مافە هەرێم و پارێزگاکان زامن بکرێت.
لەوچوارچێوەیەدا دەتوانرێت مافەکانی گەلی کوردستان لەرێی نوێنەرانی هەرێمی کوردستان لەو دەستە گشتیەدا زامن بکرێت.
١٠- بەپێی ماددەی (١٠٣)ی دەستور، دەستەیەکی گشتی لەشارەزایانی حکومەتی فیدراڵی و هەرێمەکان و پارێزگاکان دێ، ئەرکی ئەم دەستەیە چاودێریکردن و تەرخانکردنی داهاتی فیدراڵییە.
 ئەرکەکانی ئەو دەستەیە ئەمانەن:
١-دڵنیا بوون لە بەعەدالەت دابەشکردنی بەخشین و یارمەتی و قەرزی نێودەوڵەتی بەپێی پشکی هەر هەرێم و پارێزگایەک کە لەهەرێمێکدا رێکنەخراون.
٢- دڵنیا بوون لەبەکارهێنان و دابەشکردنی دەرامەتی فیدراڵی بە باشترین شێوە.
٣- زامنکردنی روونی و ئاشکرایی و دادپەروەری لەتەرخانکردنی سامانەکان بۆ حکومەتی هەرێمەکان یان ئەو پارێزگایانەی لەهەرێمێکدا رێک نەخراون بە گوێرەی ئەو رێژەیەی کە بڕیاری لەسەر دراوە.
ئەگەر بەوردی سەیری ئەرکەکانی ئەم دەستەیە بکەین دەبینین وەک چاودێروان بەسەر حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمەکان و ئەو پارێزگایانەی لەچوارچێوەی هەرێمێکدا رێک نەخراون بۆ ئەوەی بە دادپەروەری و روونی و ئاشکرایی داهاتەکان دابەش بکرێ و هەموان لێی سوودمەندبن، ئەمەش زەمانەتێکی دیکەی دەستوورییەکە هاوسەنگی نێوان حکومەتی فیدراڵی و هەرێم و پارێزگاکان رادەگرێت.
١١- بەپێی ماددەی (١١٢)ی دەستور سیستمی کۆماری عیراق سیستمێکی فیدراڵیەو لەپایتەخت و هەرێمەکان و پارێزگا نامەرکەزییەکان بەرێوەبەرایەتیە خۆجێیەکان پێک دێت.
ئەوەی جێگەی سەرنجە لەعیراقدا تەنها هەرێمی کوردستان هەرێمێکی فیدراڵیەوە خاوەن دام و دەزگا رەسمیەکانی سەرۆکایەتی هەرێم و پەرلەمان و ئەنجومەنی وەزیران و دەسەڵاتی دادوەرییەو هیچ هەرێمێکی دیکەی لەو شێوەیەیە نییە.
هەرێمی کوردستان بەپێی یاسای بەرێوەبردنی دەوڵەتی عیراق بۆ قۆناغی گواستنەوە بەڕەسمی ناسێنراوەو دان بە هەموو دامودەزگاکانیدا نراوە، ئەوەی جێگەی خۆشحاڵیە ئەوەیە کە لەدەستوری هەمیشەیشدا دان بە هەرێمی کوردستاندا نراوەو لەو چوارچێوەیەدا بڕگەیەکی ماددەی(١١٣)ی دەستورەکە ئاماژە بەوە دەکات کە لەکاتی جێبەچێکردنی دەستوردا هەرێمی کوردستان بە هەموو دەسەڵاتیەکانی ئێستایەوە بە هەرێمێکی فیدراڵ دادەنرێت.
ئەمەش دانپێنانانێکی روون و ئاشکرایە بە دامەزراوە رەسمییەکانی هەرێمی کوردستانداو ئەم هەرێمە لەسایەی دەستووری هەمیشەیشدا هەمان پێگەو دەسەڵاتی یاسایی خۆی دەبێت و تایبەتمەندییەکانی پارێزراو دەبێت. بەپێی بڕگەی دووەمی ماددەی (١١٣)ی دەستور، دەستورەکە زەمینە خۆش دەکات بۆ ئەوەی هەرێمی دیکەی فیدراڵی دروست بکرێت و لەو چوارچێوەیەدا دەستورەکە دان بەو هەرێمە نوێیانەدا دەنێت کە بەپێی حوکمەکانی دادەمەزرێن.
هەر بەپێی ماددەی (١١٤)ی دەستور، زەمینە دەرەخسێنرێت بۆ پێکهێنانی هەرێمەکان و دەبێت ئەنجومەنی نوێنەران لەماوەیەکدا کە لەشەش مانگ تێپەڕ نەکات لەیەکەم رۆژی دانیشتنیەوە، یاسایەکی تایبەت کاربکات بەدەنگی زۆرینەی سادەی ئەندامانی بۆ دیاریکردن و دانانی رێو شوێنی تایبەت بۆ پێکهێنانی هەرێمەکان.
ئەگەر بەووردی سەیری ماددەی(١١٤)ی دەستوور بکەین دەبینین دەستورەکە ئەنجومەنی نوێنەران پابەند دەکات کە یاسای پێکهێنانی ئەو هەرێمانە بە دەنگی سادەی ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران دەبێت، ئەمەش خۆی لەخۆیدا ئاسانکاری یاسادانەوە بۆ ئەوەی بائاسانی و لەماوەیەکی کورتدا هەرێمەکانی دیکە پێک بێن.
ماددەی(١١٥)ی دەستورەکە جارێکی تر ئاسانکاری نیشان دەدات بۆ ئەوەی هەرێمی دیکە پێک بهێنرێت و ئەو ماددەیە ئاماژە بەوە دەکات هەر پارێزگایەک یاخود زیاتر مافیان هەیە هەرێم پێک بهێنین بەو مەرجەی راپرسی لەسەر بکرێت بەیەکێک لەم دوو رێگیە:-

١- بەداوای ١|٣ی ئەندامانی هەر ئەنجومەنێک لەئەنجومەنەکانی ئەو پارێزگایانەی دەیانەوێت هەرێم پێک بهێنن.
٢- بەداوای١|١٠ی دەنگدەران لەو پارێزگایانەی دەیانەوێت هەرێم پێک بهێنن.
بێگومان ئەم ماددەیەش ئاسانکاری نیشان دەدات بۆ ئەوەی هەرێمی تر دروست بکرێت.
١٢- بەپێی ماددەی(١١٦)ی دەستورەکە، هەر هەرێمێک سەربەستە لەوەی دەستورێک بۆ خۆی دابنێت و لەو دەستورەدا دەسەڵات و ئەرکەکانی و شێوازەکانی کارپێکردنی دیاری بکات بەمەرجێک ناکۆک نەبێت لەگەڵ دەستوری هەمیشەیی. بەپێی ئەم ماددەیەش دەتوانرێت دەستوری هەرێمی کوردستان دابنرێت و ئەرک و دەسەڵاتەکانی هەرێم دیاری بکریت.
١٣- بەپێی بڕگەیەکی ماددەی(١١٧)ی دەستور، هەرێمەکان مافی ئەوەیان هەیە دەسەڵاتەکانی یاسادانان و جێبەجێکردن و دادوەرییان پیادە بکەن تەنها دەسەڵاتە حەسرییەکانی دەسەڵاتی فیدراڵی نەبێت. بەپێی بڕگەیەکی ئەم ماددەیە هەرێمی کوردستان هەموو دەسەڵاتەکانی یاسادانان و جێبەجێکردن و دادوەری دەبێت.
بەپێێ بڕگەی دووی ماددەی(١١٧)ی دەستور، پەرلەمانی هەر هەرێمێک مافی هەموارکردنی یاسای پەرلەمانی فیدراڵی هەیە، بەمەرجێک لەتایبەتمەندییە حسرییەکانی دەسەڵاتی فیدراڵی نەبێت. بەپێی ئەم بڕگەیە پەرلەمانی کوردستان دەتوانێت هەر یاسایەکی پەرلەمانی عیراق هەموار بکات بەمەرجێک لەدەسەڵاتە سیاسیەکان نەبێت.
بەپێی بڕگەی سێیەمی ماددەی(١١٧)ی دەستور لەداهاتە دەستکەوتووەکانی حکومەتی فیدراڵ بەشێکی دادپەروەرانە بۆ هەرێم و پارێزگاکان تەرخان دەکرێت بەرەچاوکردنی داهات و پێداویستی و رێژەی دانیشتوان.
 ئەم بڕگەیەش زەمانەتێکی دیکەی دەستورییە کە داهاتەکانی حکومەتی فیدراڵی بەغدا بەشێوەیەکی دادپەروەرانە بۆ هەرێم و پارێزگاکان دابەش بکرێت، لەو روانگەیەوە دەتوانرێت داوای بەشی عادیلانەی هەرێمی کوردستان لەداهات بکرێت.
بەپێی بڕگەی چوارەمی(١١٧)ی دەستور هەرێم و پارێزگاکان نوسینگەیان  دەبێت لەباڵوێزخانەو نێردە دبلۆماسییەکاندا بۆ بەدواداچوونی کاروباری رۆشنبیری و کۆمەڵایەتی و بوژاندنەوەی ناوچەیی. بەپێی ئەم بڕگەیە هەرێمی کوردستان مافی خۆیەتی کە نوسینگەو نوێنەری لەهەموو باڵوێزخانەو نێردە دبلۆماسییەکان هەبێت بۆ پتەوکردنی پەیوەندی رۆشنبیری و کۆمەڵایەتی و بوژانەوەی هەرێم.
بەپێی بڕگەی پێنجەمی ماددەی(١١٧)ی دەستور هەرێمەکان مافی خۆیانە هێزەکانی ئاسایشی ناوخۆی خۆیان هەبێت لەپۆلیسی و ئاسایش و پاسەوانی هەرێم. بەپێی ئەم بڕگەیە دان بەهەموو هێزەکانی ناوخۆی هەرێمی کوردستاندا نراوەو هەرێمی کوردستان مافی خۆیەتی هێزەکانی پۆلیس و ئاسایش و پێشمەرگەی هەبێت کەلەو بڕگەیە لەجیاتی وشەی پێشمەرگە پاسەوانی هەرێم هاتووە، ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە دەستورەکە بۆ سەرانسەری عیراق دانراوە. لەهەرێمی کوردستان  دەتوانرێت هێزی پێشمەرگە لەژێر ناوی پاسەوانی هەرێم رێک بخرێتەوە.
١٤- بەپێی ماددەی (١٣٧)ی دەستور، ئەو یاسایەنەی لەساڵی(١٩٩٢)بەدواوە لەهەرێمی کوردستان دەرچوون و هەموو بڕیارەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کارییان پێدەکرێت.   ئەم ماددەیەش داننانە بەشرعیەتی هەموو یاساو بڕیارەکانی هەرێمی کوردستان کە دوای ساڵی ١٩٩٢ەوە دەرچوون و بەیاسایی لەقەڵەمیان دەدات.
١٥- بەپێی بڕگەیەکی ماددەی(١٣٦)ی دەستور، دەبێت دەسەڵاتی جێبەجێکردن هەموو هەنگاوێکی پێویست بگرێتەبەر بۆ جێبەجێکردنی هەموو بڕگەکانی ماددەی(٥٨)ی یاسای بەرێوەبردنی دەوڵەتی عیراق بۆ قۆناغی گواستنەوە کە تایبەتە بەچارەسەرکردنی کێشەی کەرکوک و ناوچەکانی تر کە کێشەیان لەسەرە.
بەپێی بڕگەی دوو ماددەی(١٣٦)ی دەستور دەبێت دەسەڵاتی جێبەجێکردن ماددەی(٥٨)ی یاسای  بەرێوەبردن جێبەجێ بکات و دەبێت ئەم کارانە تا ٣١/١٢/٢٠٠٧ ئەنجام بدات (ئاساییکردنەوەی، سەرژمێری، راپرسی لەکەرکوک و ئەو ناوچانەی کێشەیان لەسەرە). ئەگەرچی ماددەی(٥٨)ی یاسای بەرێوەبردن دەبوو لەسەردەمی حکومەتی گواستنەوەدا جێبەجێ بکرایە، بەڵام بەداخەوە ئەنجام نەدرا، هەر بۆیەش دانانی بەماددەیەکی دەستووری هەمیشەیی هەمان ئەو پابەندییانە دەخاتە سەرشانی حکومەتی داهاتووی عیراق و دەبێت تا کۆتایی ساڵی٢٠٠٧ جێبەجێی بکات.  ئەگەرچی یاسای بەرێوەبردنی دەوڵەتی عیراق و پاشکۆکەی لەدوای پەسەند کردنی دەستوری هەمیشەیی و دەستبەکاربوونی حکومەتی نوێ هەڵدەوەشێتەوە، بەڵام لەماددەی(١٣٨)ی دەستورەکادا ئاماژە بەوە دەکات کە ماددەی(٥٨) دەمێنیتەوە.
ئەگەر ئەم دەستورە نوێیەی عیراق بەراورد بکەین بە هەموو دەستورەکانی پێشوو، دەبینین لەهەموویان زیاتر مافەکانی گەلی کوردستانی بەرجەستە کردووەو ئەو مافانەی لەم دەستورەدا دابین کراوە لەهیچ دەستورێکی پێشوودا بەدی ناکرێت، بۆیە دەکرێت بڵێن ئەو مافانەی لەم دەستورەدا بەدەست هاتووە سەرکەوتنێکی گەورەیە بۆ ئەم قۆناغە هەستیارەی عیراق و کوردستان.