لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست یان جیهانیش، بەدەر لە هیندییە سوورەکانی ئەمریکا، کوردستان تەنها شوێنێک و کورد تەنها نەتەوەیەکە کە هەمیشە کەوتۆتە بەرهێرشی گۆڕینی دیمۆگرافی لەلایەن گەلانی دراوسێوە، بە چەندەها جۆری جیاواز بەو ئامانجەی کە ناسنامەی نەتەوەیی و نیشتمانیی کورد و کوردستان بسڕنەوە.
گرفتی کورد گۆڕینی دیمۆگرافیای موسڵ و کەرکوک و ناوچەکانی تر بوو، وا ئێستاهەولێر و سلێمانی و دهۆکیشی هاتەسەر کە زۆربە خێرایی نەخشەی دیمۆگرافی تێیاندا دەگۆڕدرێت، بەڵام بە دەستی کورد خۆی
هێزە داگیرکەرەکان، تەنها بە هێنانی هێزی سەربازی نەوەستاون بۆ سەر کوردستان، بەڵکو لەگەڵیدا هێزی مرۆڤیشیان هێناوە و لە کوردستان جێگیریان کردووە وەک شەڕی دیمۆگرافی بۆ پاراستنی داگیرکاری لە داهاتوودا، بۆیە دەبینین ئەم شوێنانەی کوردستان کە لە ناوەندی دەسەڵاتی داگیرکەرانەوە نزیکن، وەک یەکەم شوێنی داگیرکراو، زووتر و خێراتر کەوتوونەتە بەر هێرشی گۆڕینی دیمۆگرافی و لەناوبردنی هەموو سیمایەکی کوردی.
گۆڕینی دیمۆگرافیای کوردستان بە دوو ئاراستە کراوە و تا ئێستاش دەکرێت، یەکەم بە راگواستنی کورد لە شوێنی خۆیانەوە بۆ قووڵایی وڵاتانی  باڵادەست لەلایەن دەسەڵاتە دژ بە کوردەکانەوە، بۆ نموونە کۆچ پێکردنی کوردی ئورمیە بۆ خوراسان و شوێنەکانی تر لەلایەن دەسەڵاتی ئێرانەوە پێش زیاتر لە 400 ساڵ و کوردی باکووری کوردستان بۆ قۆنیا لەلایەن داگیرکەرانی تورکی عوسمانییەوە. 
دووەم ئاراستەی گۆڕینی دیمۆگرافی کوردستان بە هێنانی هێزی مرۆڤی وڵاتانی باڵادەست بۆ کوردستان لە تورکیا، سوریا،  عیراق و ئێرانیش بەتایبەتی لە ئورمیە و جیاکردنەوەی لە کوردستان و ناساندنی وەک پارێزگایەکی ئازەرنشین.
بە فارسکردنی زۆر ناوچەی ئیلام، کرماشان، هەمەدان و زنجان، هاندان و هێنانی عەرەب بۆ موسڵ، کەرکوک، گوڵاڵە و زۆر شوێنی تر بۆ ئەوەی دیمۆگرافیای کوردستان بگۆڕدرێت، بە هەمان جۆر لە باکووری سوریا و تورکیا بە بەرنامە کارکراوە بۆئەوەی هاوسەنگیی دیمۆگرافی بە زیانی کورد بگۆڕدرێت کە ئێستا کاریگەرییە نەرێنییەکانی دەبینرێن. 
دەسەڵاتدارانی سوریا بەتایبەت دەسەڵاتی  بەعسی و شۆڤێنییەکان، لە پەنجاکان و شەستەکانی سەدەی رابردوودا، دەستیان کردبوو بە جێگیرکردنی عەرەب بە ناوی پشتێنەی ئاسایش بۆ دەوڵەتی سوریا. هەڵبەتە لە تورکیا کار هەر بەگۆڕینی دیمۆگرفیا نەوەستاوە، بەڵکو هەوڵی بە تورککردنی کوردیش دراوە لەم 100 ساڵەی رابردوو.
رژێمی بەعس لە عیراق بە سوودوەرگرتن لە بەعسی سوری، لە ناوەڕاستی ساڵانی هەفتاکان تا کۆتایی هەشتاکانی سەدەی بیستەم، دەستیکرد بە راگواستنی دانیشتوانی زیاتر لە 4000 گوند و شارۆچکەی کوردستان بە درێژایی سنوور بەرەو قووڵایی عیراق تا کورد داببڕێنێت لە سەرچاوەکانی بژێوی و ناچار ببێت بەرەو خوارووی عیراق کۆچ بکات بۆ کار و لەناو کۆمەڵگەی عەرەبیدا تەواو بتوێتەوە.
لە ساڵانی داهاتوودا، گۆڕانی کەش و هەوا و دیاردەی بە بیابانبوون و کەمیی ئاو و زۆربوونی دانیشتوان، دەبنە هۆکاری زۆربوونی کۆچ بەرەو کوردستان و زیاتر دیاردەی گۆڕانی دیمۆگرافی، ئەگەر دەسەڵاتێکی بەر پرس نەبێت بۆ رێکخستن و  بەڕێوەبردنی قەیران لە چوارچێوەی یاسیایەکی نیشتیمانیدا.
لەدوای ساڵانی 2010 ەوە  کە کەرتی نیشتەجێبوون بوو بە کەرتێکی گەورەی ئابووری بۆ دەستکەوتی پارەی زۆر لە ماوەیەکی کەما بێ لە ئەستۆگرتنی هیچ بەرپرسیارێتییەک، خاوەن پرۆژەکانی نیشتەجێبوون کە زۆربەیان خاوەن دەسەڵاتی سیاسین یان کەسانی تر کە لە سایەی بەرپرسانی سیاسی کار دەکەن، چاویان بڕییە کڕیاری عەرەب وەک کڕیاری ئامادەی بە توانا بۆ یەکەی نیشتەجێبوون لە کوردستان ، تا لە زۆر شوێن بۆ ریکلامکردنی یەکەی نیشتەجێبوون وێنەی عەرەبێکیان داناوە بە جلی عەرەبیەوە تا زیاتر سەرنجڕاکێش بێت بۆ کڕیارانی عەرەب.
بازرگانانی کەرتی نیشتەجێبوون، قازانجێکی خەیاڵی لە کەرتی نیشتەجێبوون دەکەن کە چارەنووس و داهاتووی کوردستان دەکەنە قوربانیی ئارەزووی کۆکردنەوەی سامان و بێخەمن لەوەی کە سبەی هەم سامان نامێنێ هەم خاک.
هەندێک لە وڵاتان کە بەرژەوەندییان لە لاوازیی بەرگری دیمۆگرافیای کوردی هەیە وەک وڵاتانی دەوروبەر.
وڵاتانی تریش وەک سعودیە،  قەتەر و ئیمارات، هاوکاریی دارایی گۆڕینی دیمۆگرافیای کوردستان دەکەن لە کوردستانی سوریا و عیراق. 
تا پێش 2003، گرفتی کورد گۆڕینی دیمۆگرافیای موسڵ و کەرکوک و ناوچەکانی تر بوو، وا ئێستا هەولێر و سلێمانی و دهۆکیشی هاتەسەر کە زۆر بە خێرایی نەخشەی دیمۆگرافی تێیاندا دەگۆڕدرێت، بەڵام بە دەستی کورد خۆی. 
لەم وڵاتانەی کە گرفتی نەتەوەیی و مەزهەبی چارەسەرنەکراوە، لە چوارچێوەی سیستمێکی دیموکراتی، گۆڕینی دیمۆگرافی دەبێتە هۆی گرفتی ئاسایشی نەتەوەیی و کۆمەڵایەتی، بۆنموونە لە عیراق عەرەبی سوننە ناتوانن لە ناوچە شیعەنشینەکان جێگیر ببن و تا لە شەڕی داعشیشدا رێگای پەنابردنیشیان نەبوو بۆ نەجەف و کەربەلا و تا بەغداش، جا بۆ کورد ئەم گرفتە زۆر گەورەتر دەبێت، ئەگەر هەندێک یاسای موڵکداری دانەنرێت بە گوێرەی ماددەی 23ی دەستووری عیراق کە جەخت لەسەر پاراستنی دیمۆگرافیای پێکهاتەکانی ناو عیراق دەکاتەوە.
دوای جەنگی یەکەمی جیهان و دروستبوونی دەوڵەتی نەتەوەیی لەم وڵاتانەی کورد تێیاندا دابەشکرا، کوردستان کەوتە بەرهێرشی سیاسەتی گۆڕینی دیمۆگرافی بە چەندەها شێوەی نەرم و توند، راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ کە ئەمڕۆ ئەنجامەکەی دەبینین و نیوەی زیاتری کوردستان بۆتە قوربانی، نموونەش لە کوردستانی عیراق، هەموو ئەم ناوچانەی کە لە رووی دیموگرافییەوە ئەنفالکراون و ناونران ناوچەی کێشە لەسەر، واتە داماڵینی مافی خاوەندارێتی کورد لەم شوێنانە. دوای روخانی رژێم، دەبوو بەپێی ماددەی 140ی دەستووری عیراق، خاوەندارێتی ئەم ناوچانەی بۆ کورد بگەڕاندایەتەوە، بەڵام گرنگینەدانی  بەناو بەرپرسانی کورد بەم بابەتە لەبەربەرژەوەندیی کەسی و خێزانیی خۆیان بۆ دەسەڵات و سامان و نەوت، ماددەی 140 لە بیرکرا، ئێستا کەس باسیشی ناکات، لە بری ئەمە باسی ناردن و نەناردنی مووچە و 120 ملیار دینار دەکرێت. 
کورد هەمیشە و تا ئێستاش، دۆڕاوی جەنگی دیمۆگرافی بووە بەهۆی باڵادەستیی داگیرکەرانەوە کە بەپێی بەرژەوەندیی خۆیان لەهەر شوێنێک مەبەستیان بوو بێت، بەرەی شەڕی دیمۆگرافییان دژ بە کورد کردۆتەوە و کوردیش بێ بەرگری بووە، لەبەرئەوە دەبینین لەم 150 ساڵەی رابردوودا کورد لە هەموو پارچەکانی کوردستان نیوەی زیاتری ئێستای خاکی خۆی بە جۆرێ لە جۆرەکان لە دەستداوە .
ئاماژەکانی ئێستا نیشانی دەدەن کە شەڕی دیمۆگرافی لە ساڵانی داهاتوودا زیاتر تەشەنە دەکات نەک کەمدەبێتەوە بە گەلێک هۆکاری سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. 
خۆپیشاندانی ئاشوورییەکان لە دهۆک دژی دەسەڵاتداران لەسەر داگیرکردنی موڵک و زەوییەکانیان، لە هەمان کاتدا پەیدابوونی دەنگۆی خواست بۆ هەرێمێکی ئاشووری لە موسڵ و دهۆک، سەرەتایە بۆ کێشەی دیمۆگرافی لەم ناوچانە. بەهەمان جۆر هەندێک لەوانەی لە هەولێر کە خۆیان بە تورکمان دەزانن، نوێنەرەکەیان لەگەڵ سەفیری تورکیا لەسەر قەڵاتی هەولێر بەرامبەر دەسەڵاتدارنی هەولێر رایانگەیاند کە هەولێر شاری تورکمانە، واتە لەگەڵ کەرکوک بەیەکەوە،  هەندێک تورکمانی تر، هەرێمی سەربەخۆی خۆیان دەوێت لەناو کوردستان، ئەمەش واتە دروستکردنی تەشەنەی دیمۆگرافی لەناو هەرێم، بێ ئەوەی هیچ حیسابێک  بۆ سەرۆکی هەرێم بکەن و بێ دەنگیی سەرۆکی هەرێمیش، هاندەرە بۆیان کە داوای زیاتری خاکی مێژوویی کوردستان بکەن.
بەڵی لە ساڵانی داهاتوودا، زەمینەی کێشە و شەڕی دیمۆگرافی زیاتر دەبێت و یەخەی گەلی کوردستان دەگرێت، ئیتر پرسیار ئەمەیە کە ئایا کورد بەم جۆرە کەسانەی کە ئێستا خۆیان کردۆتە رابەر و سەرۆک، توانای بەڕێوەبردنی قەیران و کێشەی دیمۆگرافی هەیە یان نا؟ ئەمە پرسیارێکە دەبێ هەمووان وەڵام و شرۆڤەیان هەبێت بۆی تا کورد نەکەوێتە شەڕێکی  دیمۆگرافی بێ بڕانەوەی درێژخایەن. 
ئەگەر گرفتێکیش هەبێت بە ئامرازی دیموکراسی و بە لە بەرچاوگرتنی ماف، دۆستانە چارەسەر بکرێت.